Nếu có một điều tôi học được rất rõ trong suốt những năm làm kinh doanh, học tập và đồng hành cùng nhiều phụ nữ ở các vùng miền khác nhau, thì đó là điều này: phụ nữ làm kinh doanh không thiếu năng lực, họ thiếu không gian để được là chính mình.
Tôi nhận ra điều đó rất rõ trong hành trình học tập cùng Nguyễn Thị Kiều Trang. Chúng tôi không ngồi với nhau để bàn về mô hình kinh doanh lớn đến đâu, doanh thu bao nhiêu, hay thương hiệu cá nhân phải xây thế nào cho nhanh. Những cuộc trò chuyện giữa chúng tôi thường bắt đầu bằng những câu rất đời. Dạo này có mệt không. Có đang vui với việc mình làm không. Có đang bị cuốn đi quá nhanh không.
Khi phụ nữ bước vào kinh doanh với quá nhiều vai
Phụ nữ khi làm kinh doanh thường không chỉ mang một vai. Họ là người lãnh đạo doanh nghiệp. Là người giữ nhịp cho gia đình. Là người gắn kết đội nhóm. Là người phải mạnh mẽ khi có biến động. Và cũng là người ít khi cho phép mình yếu.
Trong lớp học, tôi nhìn thấy rất nhiều người phụ nữ giống nhau ở điểm này. Họ đến lớp rất đầy đủ. Ghi chép rất chăm. Thực hành rất nghiêm túc. Nhưng khi được hỏi câu đơn giản nhất là: hiện tại bạn có đang hạnh phúc không, thì rất nhiều người im lặng.
Kiều Trang cũng từng chia sẻ với tôi về điều này. Trang nói, nhiều phụ nữ mà bạn ấy gặp ở miền cao làm kinh doanh rất giỏi, rất chịu khó, rất bền bỉ. Nhưng họ quen với việc hy sinh đến mức không còn nhận ra mình đang cạn năng lượng. Họ nghĩ rằng, làm kinh doanh là phải chịu đựng. Phải gồng. Phải cố.
Một lựa chọn không ồn ào
Trang chọn phục vụ phụ nữ ở miền cao. Không phải vì đó là thị trường dễ. Cũng không phải vì nó đem lại cảm giác hào nhoáng. Ngược lại, đó là nơi ít ánh đèn sân khấu, ít sự công nhận nhanh. Nhưng lại là nơi rất cần sự đồng hành lâu dài.
Có lần Trang kể với tôi về một người phụ nữ làm kinh doanh nhỏ ở vùng cao. Người phụ nữ đó làm rất nhiều việc cùng lúc. Sáng đi nương. Trưa lo hàng. Tối chăm con. Đêm mới ngồi tính sổ sách. Khi Trang hỏi chị có mệt không, chị chỉ cười và nói quen rồi.
Câu trả lời đó làm Trang suy nghĩ rất nhiều. Bởi quen không có nghĩa là ổn. Quen chỉ là đã chịu đựng đủ lâu.
Học để không bỏ quên mình
Trong suốt gần một năm học tập cùng nhau, điều tôi thấy rõ nhất ở Trang là sự nghiêm túc với việc học để hiểu mình. Trang không học để trở thành một người truyền cảm hứng nói hay. Trang học để biết dừng lại đúng lúc. Biết nhận ra khi nào mình đang đi nhanh hơn nội lực. Biết điều chỉnh trước khi phải trả giá bằng sức khỏe hoặc niềm vui sống.
Chúng tôi từng nói với nhau rằng, nếu người dẫn đường mà kiệt sức, thì con đường đó không thể đi xa. Và nếu người làm kinh doanh mà không còn niềm vui, thì mọi thành tựu cũng trở nên rất rỗng.
Đó là lý do vì sao phụ nữ làm kinh doanh bền vững không thể chỉ học kỹ năng. Họ cần học cách quay về với chính mình.
Nội lực không phải là chịu đựng
Nhiều người nhầm nội lực với khả năng chịu đựng. Nhưng thực ra, nội lực là khả năng lắng nghe chính mình. Biết lúc nào cần tiến. Lúc nào cần dừng. Lúc nào cần nhờ hỗ trợ. Lúc nào cần buông bớt.
Trang giúp những người phụ nữ mà bạn ấy đồng hành nhận ra điều đó. Không dạy họ phải mạnh mẽ hơn. Không ép họ phải thay đổi nhanh hơn. Mà giúp họ hiểu rằng, họ có quyền được hạnh phúc trong khi làm kinh doanh.
Điều này cũng rất gần với cách tôi làm việc trong Trang Nhã Coaching đội nhóm. Khi người lãnh đạo có nội lực, họ sẽ không cần dùng áp lực để điều khiển đội nhóm. Họ gắn kết đội nhóm bằng sự thấu hiểu.
Kinh doanh không nên là cuộc đánh đổi
Tôi đã gặp rất nhiều phụ nữ làm kinh doanh thành công nhưng sức khỏe xuống rất nhanh. Gia đình rạn nứt. Đội nhóm căng thẳng. Và chính họ cũng không còn nhận ra mình đã bắt đầu vì điều gì.
Khi nói chuyện với Trang, chúng tôi thường nhắc nhau rằng, nếu kinh doanh buộc phải đánh đổi sức khỏe, hạnh phúc và các mối quan hệ, thì đó không phải là con đường bền vững. Phụ nữ làm kinh doanh bền vững cần một cách tiếp cận khác. Chậm hơn. Sâu hơn. Và tử tế hơn với chính mình.
Nội lực lan tỏa vào đội nhóm
Một điều rất thú vị mà tôi quan sát được là khi người phụ nữ làm chủ doanh nghiệp bắt đầu thay đổi cách đối xử với chính mình, đội nhóm của họ cũng thay đổi theo. Không khí làm việc nhẹ hơn. Giao tiếp rõ ràng hơn. Mâu thuẫn được nói ra sớm hơn thay vì dồn nén.
Đó là lý do vì sao thấu hiểu đội nhóm trong doanh nghiệp không thể tách rời khỏi việc thấu hiểu bản thân người lãnh đạo. Bạn không thể yêu cầu đội nhóm cân bằng nếu chính bạn luôn trong trạng thái kiệt sức.
Kỷ niệm rất nhỏ nhưng rất thật
Có một lần sau buổi học, tôi và Trang ngồi lại rất lâu. Không nói gì nhiều. Chỉ là cảm giác cả hai đều đang chậm lại sau một giai đoạn chạy khá nhanh. Trang nói rằng, đôi khi giúp người khác nhiều quá, mình quên hỏi bản thân xem mình có đang ổn không.
Khoảnh khắc đó rất thật. Và rất phụ nữ.
Bởi chúng ta được dạy phải cho đi, phải hy sinh, phải cố gắng. Nhưng ít khi được dạy rằng, giữ lại cho mình một phần năng lượng cũng là trách nhiệm.
Phụ nữ miền cao và những ước mơ rất lặng
Những câu chuyện Trang kể về phụ nữ miền cao luôn làm tôi suy nghĩ rất nhiều. Họ ít nói về ước mơ. Không vì họ không có, mà vì họ quen với việc đặt người khác lên trước.
Trang không đến để dạy họ phải mơ lớn. Trang đến để lắng nghe họ đủ lâu, để họ dám nói ra điều mình mong muốn. Và chỉ khi một người phụ nữ dám thừa nhận mong muốn của mình, nội lực mới bắt đầu được khơi lại.
Đi cùng nhau nhưng không kéo nhau đi nhanh
Tình bạn giữa tôi và Trang được xây bằng sự tôn trọng nhịp đi của nhau. Không thúc. Không kéo. Không so sánh. Chúng tôi hiểu rằng, mỗi người phục vụ một nhóm phụ nữ khác nhau, ở những vùng miền khác nhau, nhưng chung một mong muốn là giúp họ sống hạnh phúc hơn trong hành trình tạo ra giá trị.
Trang Nhã Viking phát triển con người và con đường của Trang ở miền cao không giống nhau về hình thức, nhưng giống nhau về gốc. Đặt con người ở trung tâm. Đặt nội lực lên trước kết quả.
Phụ nữ làm kinh doanh cần được đồng hành, không phải được thúc ép
Nếu có một điều tôi muốn nói với những người phụ nữ đang làm kinh doanh, thì đó là bạn không cần phải trở thành phiên bản mạnh mẽ hơn mỗi ngày. Bạn cần trở thành phiên bản hiểu mình hơn mỗi ngày.
Khi bạn hiểu mình, bạn sẽ biết cách làm kinh doanh mà không đánh đổi. Bạn sẽ xây dựng đội nhóm bằng sự gắn kết thay vì kiểm soát. Bạn sẽ tạo ra giá trị mà không làm tổn thương chính mình.
Mở ra hành trình tiếp theo
Hành trình của phụ nữ làm kinh doanh bền vững không phải là hành trình đơn độc. Nó cần những người bạn đồng hành đủ sâu, đủ thật, đủ kiên nhẫn để đi cùng nhau qua những giai đoạn khó.
Tôi tin rằng, khi phụ nữ có nội lực và hạnh phúc, doanh nghiệp họ tạo ra cũng sẽ mang năng lượng đó. Và đó mới là giá trị lâu dài nhất mà chúng ta có thể để lại.
Câu chuyện về phụ nữ, nội lực và đội nhóm vẫn còn rất nhiều điều để nói. Và ở bài tiếp theo, tôi muốn kể sâu hơn về cách gắn kết đội nhóm kinh doanh bằng sự thấu hiểu và tử tế, bắt đầu từ chính người lãnh đạo.